Thỏa Thuận Hạt Nhân Mỹ-Saudi Arabia Làm Dấy Lên Tranh Luận Về Các Biện Pháp Bảo Đảm Và An Ninh Khu Vực

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã trình thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với Saudi Arabia lên Quốc hội Mỹ vào thứ Tư, khởi động thời hạn xem xét kéo dài 90 ngày họp.

Khác với thỏa thuận giữa Mỹ và UAE năm 2009, khuôn khổ mới không cấm Saudi Arabia thực hiện làm giàu uranium hoặc tái chế nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng trong nước, đồng thời cũng không bao gồm Nghị định thư Bổ sung của IAEA, cơ chế cho phép thanh sát với quyền xác minh mở rộng. Hai nội dung này hiện là trọng tâm của các cuộc tranh luận giữa các nhà lập pháp và chuyên gia về không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Chiến lược năng lượng của Saudi Arabia

Saudi Arabia hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ và khí tự nhiên để sản xuất điện, bao gồm phục vụ các nhà máy khử mặn và hệ thống điều hòa không khí. Việc mở rộng điện hạt nhân có thể giúp giảm tiêu thụ dầu trong nước và tạo điều kiện để nước này xuất khẩu nhiều dầu thô hơn trong dài hạn theo chiến lược đa dạng hóa kinh tế của Thái tử Mohammed bin Salman.

Giới chức Saudi Arabia cũng từng tuyên bố nước này sẽ theo đuổi vũ khí hạt nhân nếu Iran sở hữu loại vũ khí này. Quan điểm đó đã làm dấy lên lo ngại từ một số chuyên gia về không phổ biến vũ khí hạt nhân. Đầu năm nay, Riyadh xác nhận kế hoạch phát triển nguồn uranium trong nước để sản xuất yellowcake cho mục đích thương mại.

Quan ngại từ Israel

Thỏa thuận này ban đầu được thảo luận cùng với các nỗ lực thúc đẩy bình thường hóa quan hệ ngoại giao giữa Saudi Arabia và Israel.

Cựu cố vấn Bộ Ngoại giao Mỹ Dan Shapiro cho rằng Washington "dường như đã nhượng bộ mà không đạt được bình thường hóa quan hệ", đồng nghĩa đánh mất một công cụ ngoại giao quan trọng.

Trong khi đó, nghị sĩ Israel Avigdor Liberman viết trên nền tảng X rằng chương trình hạt nhân dân sự của Saudi Arabia có thể làm gia tăng nguy cơ chạy đua vũ trang trong khu vực.

Cạnh tranh quốc tế

Saudi Arabia cũng nhận được sự quan tâm từ nhiều nhà cung cấp công nghệ hạt nhân khác. Tập đoàn CNNC của Trung Quốc đã nộp đề xuất vào năm 2023, trong khi Rosatom của Nga, cùng Hàn Quốc và Pháp, cũng đang theo đuổi các cơ hội hợp tác.

Một số chuyên gia cho rằng sự cạnh tranh giữa các nhà cung cấp đã giúp Saudi Arabia có vị thế đàm phán thuận lợi hơn với Mỹ.

Những vấn đề còn bỏ ngỏ

Một câu hỏi vẫn chưa có lời giải là liệu các cơ sở làm giàu uranium trong tương lai tại Saudi Arabia sẽ do đối tác nước ngoài vận hành hay cho phép nhân sự Saudi Arabia trực tiếp tham gia.

Thỏa thuận thiết lập khuôn khổ pháp lý cho khả năng hợp tác trong chu trình nhiên liệu hạt nhân nhưng không bắt buộc chuyển giao công nghệ làm giàu uranium.

Nguồn: Reuters, Investing.com, JTA, Newsweek và Al-Monitor. Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không phải là lời khuyên đầu tư.